در شرایطی که دولت ترکیه طی چند سال گذشته، به ویژه پس از سال ۲۰۱۶ که برای نخستین بار ارتش این کشور در قالب عملیات «سپر فرات » وارد شهر جرابلوس در شمال استان حلب شد، نقش بازیگری تجدیدنظرطلب را ایفا کرده است. در این میان، محوریت تحرکات و کنشهای نظامی ترکیه بر مسئله مقابله با گروه تجزیه طلب حزب کارگران کوردستان (پ.ک.ک) معطوف شده است. طی چند مرحله آنکارا به بهانه مقابله با اقمار سوری پ.ک.ک به شمال سوریه حمله کرد و چند منطقه استراتژیک را به اشغال در آورد.

اکنون دولت ترکیه در ادامه سیاستهای ماجراجویانه خود در غرب آسیا، دور جدیدی ازحملات را برای مقابله با خشونت طلبان پ.ک.ک در پیش گرفته اما این بار نه در سوریه بلکه این شمال عراق است که کانون اصلی تحرک نیروهای نظامی این کشور شده است. در ابتدای۱۶ امر ۲۶ خرداد ترکیه عملیات «پنجه عقاب» را با اعزام کماندوهای خود به منطقه هفتانین در شمال عراق آغاز کرد. در ۲۸خرداد نیز عملیات «پنجه ببر» را آغاز کرده است.

.

پایگاه های نظامی ترکیه در شمال عراق

پ.ک.ک در سال ۱۹۷۸ به رهبری عبدالله اوجالان، تأسیس شد اما نخستین اقدامات مسلحانه این حزب در سال ۱۹۸۳ علیه مواضع نظامی و پاسگاه های مرزی ترکیه آغاز شد. متعاقب آغاز فعالیت نظامی این گروه در سال ۱۹۸۳ ترکیه و عراق توافق کردند که نیروهای ترکیه می توانند تا عمق ۲۰ کیلومتری خاک عراق مهاجمان را تعقیب کنند. این توافق تا زمان پایان حکومت صدام حسین همچنان پا برجا بودا ما برای پی بردن به حضور ترکیه در شمال عراق باید به تحولات منطقه خودمختار کوردستان عراق در سا لهای بعدا ز ۱۹۹۱ توجه داشت.

در اواسط دهه ۱۹۹۰ احزاب دموکرات کوردستان عراق و اتحادیه میهنی کوردستان، با پ.ک.ک دچار اختلاف شدند و حتی منازعات میان طرفین به درگیری مسلحانه نیز کشیده شد. در همین دوران بود که دولت ترکیه با مجوز وحمایت مستقیم حزب دموکرات کوردستان عراق، وارد مناطق شمالی عراق شد و حتی بر خلاف توافق برای ورود تا محدوده ۲۰ کیلومتر چند صد کیلومتر نیز به تعقیب و گریز نظامیان این حزب پرداخت. از همین دوران به بعد، ترکیه پایگاههای نظامی موقتی را درا ستان دهوک ایجاد کرد.

هر چند آمار و جزییات دقیقی از تعداد و کمیت پایگاهها و نظامیان ترکیه در شمال عراق وجود ندارد اما گزارشها حاکی از آن هستند که تعداد پایگاههای نظامی ترکیه در اقلیم کوردستان عراق ۱۹ پایگاه است. در منطقه کانی ماسی از توابع استان دهوک بزر گترین پایگاه نظامی ترکیه قرار دارد که حدود ۱۵۰۰ نظامی و عوامل اطلاعاتی با

ادوات زره را در خود جای داده است و این پایگاه باند پروازی هم دارد. این پایگاهها در عمق ۱۰کیلومتری داخل اراضی عراق قرار دارند. همچنین، شایان ذکر است که برجسته ترین آنها پایگاه «بامرنی» در شمال شهر «دهوک» می باشد.

.

مهره داخلی آنکارا در شمال عراق

در وضعیت پس از آغاز دو عملیات «پنجه عقاب» و «پنجه ببر» ترکیه در شمال عراق علیه نیروهای پ.ک.ک یکی از مهمترین مسائل سکوت معنادار حزب دموکرات کوردستان عراق و حکومت اقلیم کوردستان است. در حقیقت، پ.ک.ک طی چند دهه گذشته همواره تنشهایی جدی با حزب دموکرات کوردستان عراق و بارزانی ها داشته و طی چند وقت اخیر نیز حتی نیروهای پیشمرگ تا مرز درگیری با نظامیان پ.ک.ک پیش رفتند.

در وضعیت کنونی نیز به نظر می رسد حزب دموکرات کوردستان عراق نسبت به عملیات نظامی ترکیه در عمق ۱۹۰ کیلومتری خاک عراق چراغ سبز نشان داده و به نوعی خواهان تسویه حساب با این گروه رقیب کوردی خود است.

در واقع، رهبران این حزب که ریاست اداره فدرال اقلیم را نیز در دست دارند، معتقدند پ.ک.ک باید میدان نبرد و درگیری خود را از اقلیم دور کند اگر با آنکارا مسئله ای دارد، آن را در مرزهای ترکیه حل و فصل کند و نه اینکه این منطقه را به جولانگاه خود تبدیل کند.

.

تهدیدات ترکیه برای حاکمیت ملی عراق

با وجود ماهیت خشونت طلبی گروه پ.ک.ک اکنون باید به این مسئله توجه داشت که عملیات نظامی ترکیه در شمال عراق برای این کشور در میان مدت و بلندمدت به طور حتم تهدیداتی جدی را به همراه خواهد داشت.

در ابتدای امر توجه به این موضوع ضروری به نظر می رسد که در اندیشه ناسیونالیسم ترکی و نیز نئوعثمانی گرایی اردوغان، ولایت موصل بخشی جدا شده از ترکیه بزرگ خطاب می شود که باید روزی به این کشور دوباره متصل شود. در وضعیت کنونی نیز به نظر می رسد اردوغان نسبت به این امر رغبت دارد که در این حالت حداقل بخشهایی از ولایت موصل سابق را مجددا تحت کنترل خود قرار دهد.

در سطحی دیگر، تحرکات و کنشهای ترکیه در وضعیت پس از ظهور داعش نشان می دهد که اردوغان از انگیزه ای جدی برای اشغال عراق برخوردار است که مهمترین نمود آن را می توان در ماجرای ایجاد پایگاه نظامی «بعشیقه» در شمال استان موصل ارزیابی کرد. پایگاه نظامی بعشیقه واقع در ۲۲ کیلومتری شمال موصل در عمق ۱۰۰ کیلومتری خاک عراق واقع شده که نیروهای نظامی ترکیه اواخر سال ۲۰۱۵ بدون هماهنگی و اطلاع دولت مرکزی عراق وارد این پایگاه نظامی شدند. در موقیعت کنونی نیز ایجاد پایگاه های نظامی جدید توسط ترکیه در نزدیکی شهر شنگال را می توان در همین راستا مورد ارزیابی قرار داد.

در سطح سوم، ترکیه نشان داده که پس از ورود به یک منطقه و اشغال نظامی آن، حاضر به خروج از آن ناحیه نیست. نماد بارز این امر را می توان در شمال سوریه مورد ارزیابی قرار داد؛

در ارتباط با کشور عراق نیز همین امر مسلم به نظر می رسد که آنکارا از پ.ک.ک به عنوان ابزاری برای توسعه طلبی ارضی خود در منطقه غرب آسیا بهره می گیرد. همین امر در میان مدت و بلندمدت تهدید امنیتی بزرگی برای دولت عراق محسوب می شود و ضروری به نظر می رسد که بغداد با ارجاع موضوع به شواری امنیت، از استقرار و تثبیت قدرت نظامیان ترکیه در شمال این کشور ممانعت به عمل بیاورد.

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

√ کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
√ آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد


قالب وردپرسدانلود رایگان قالب وردپرسپوسته خبری ایرانیقالب مجله خبریطراحی سایتپوسته وردپرسکلکسیون طراحی